Virus Nipah (NiV) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có khả năng lây lan từ động vật sang người và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc nhận biết sớm cơ chế lây nhiễm, triệu chứng và cách phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ bùng phát dịch.
1. Virus Nipah là gì? Nguồn gốc và cơ chế lây nhiễm
Virus Nipah là virus thuộc họ Paramyxoviridae, có nguồn gốc tự nhiên từ dơi ăn quả. Dơi mang virus nhưng thường không biểu hiện bệnh, tuy nhiên virus có thể lây sang người thông qua nhiều con đường khác nhau.
Các nghiên cứu cho thấy virus Nipah có thể lây nhiễm:
- Từ dơi sang người qua thực phẩm bị ô nhiễm như trái cây hoặc nhựa cây chà là nhiễm nước bọt, nước tiểu của dơi.
- Từ động vật trung gian (gia súc, vật nuôi gần con người) sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp do động vật ăn phải thực phẩm chứa virus Nipah và do người ăn thịt động vật có chứa virus Nipah.
- Từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết, máu hoặc chăm sóc người bệnh, nghi nhiễm bệnh mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp.
Sự giao thoa giữa môi trường tự nhiên, sinh hoạt và sản xuất của con người chính là yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây lan virus Nipah.
2. Triệu chứng phơi nhiễm virus Nipah
Sau khi phơi nhiễm, virus Nipah có thời gian ủ bệnh trung bình từ 4–14 ngày, trong một số trường hợp có thể kéo dài hơn lên đến 45 ngày.
Giai đoạn khởi phát thường có các triệu chứng giống cúm như:
- Sốt cao
- Đau đầu, đau cơ
- Mệt mỏi, buồn nôn, nôn ói
- Đau họng
Ở những trường hợp nặng, bệnh có thể tiến triển nhanh trong vòng 24–48 giờ, virus tấn công hệ thần kinh trung ương gây:
- Chóng mặt, lú lẫn, rối loạn ý thức
- Co giật, viêm não cấp
- Hôn mê
Ngay cả khi hồi phục, một số bệnh nhân vẫn có thể gặp di chứng thần kinh kéo dài, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày.
3. Biện pháp phòng tránh virus Nipah cho cá nhân
Hiện nay chưa có vắc-xin đặc hiệu cho virus Nipah, vì vậy phòng ngừa chủ động là biện pháp hiệu quả nhất.
Các khuyến cáo phòng tránh bao gồm:
- Ăn chín, uống sôi; không sử dụng thực phẩm sống hoặc chưa qua chế biến
- Không ăn trái cây bị dơi ăn dở hoặc thực phẩm có dấu hiệu ô nhiễm
- Không sử dụng nhựa cây chà là chưa qua xử lý
- Hạn chế tiếp xúc gần với dơi và các động vật có nguy cơ lây nhiễm cao
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn
- Tránh tiếp xúc với người nghi nhiễm bệnh hoặc khu vực đang có dịch
- Đến cơ sở y tế gần nhất khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ
Hãy luôn cảnh giác và đừng chủ quan với virus Nipah.
4. Trách nhiệm và biện pháp phòng tránh virus Nipah đối với doanh nghiệp
Bên cạnh ý thức phòng bệnh của mỗi cá nhân, doanh nghiệp - đặc biệt là các đơn vị sản xuất, chế biến thực phẩm, chăn nuôi, kho vận và dịch vụ môi trường giữ vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn nguy cơ lây lan virus Nipah từ sớm.
Trước hết, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu đầu vào, đảm bảo thực phẩm, hàng hóa không bị nhiễm bẩn từ động vật hoang dã như dơi và các loài trung gian. Việc lưu trữ, bảo quản phải đạt yêu cầu vệ sinh, tránh để thực phẩm tiếp xúc với môi trường tự nhiên không được kiểm soát.
Song song đó, quản lý chất thải và hàng hóa không đạt chuẩn là yếu tố then chốt. Thực phẩm nghi nhiễm, hàng hóa hư hỏng hoặc chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất cần được thu gom, xử lý và tiêu hủy đúng quy định, tránh phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh.
Doanh nghiệp cũng cần:
- Xây dựng quy trình vệ sinh – khử khuẩn định kỳ tại khu vực làm việc
- Trang bị kiến thức phòng dịch cho nhân viên
- Chủ động phối hợp với các đơn vị xử lý chất thải, tiêu hủy hàng hóa chuyên nghiệp khi phát sinh nguy cơ
- Tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường và an toàn sinh học
Chủ động phòng ngừa dịch bệnh không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ người lao động, duy trì hoạt động sản xuất ổn định, mà còn thể hiện trách nhiệm với cộng đồng và môi trường sống bền vững.
Môi Trường Ánh Dương luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc tiêu huỷ và xử lý các loại chất thải hư hỏng, không rõ nguồn gốc hoặc nghi ngờ bị nhiễm virus Nipah.
